Een update voor christelijke naastenliefde

‘Heb uw naaste lief als u zelf’ is een tekst uit de Bijbel waar je te pas en te onpas mee om je oren wordt geslagen en deze tekst wordt door veel christenen beschouwd als een  van de kernteksten in de Bijbel.

Persoonlijk denk ik dat het tijd wordt voor een nieuwe kijk op die tekst omdat ik merk dat je naaste lief hebben als jezelf de lading niet meer dekt. Ten eerste kom je voor het probleem te staan van hoeveel je van jezelf houdt en hoeveel waarde je aan jezelf en je eigen normen en waarden hecht. Als je bijv. een of andere tokkie bent die tot diep in de nacht zit te zuipen met keiharde muziek aan, dan zal je weinig tot geen last ervaren van je buren. Terwijl iemand die zelf extreem veel rekening met een ander houdt dat ook verwacht van zijn naaste.

Het komt denk ik meer neer op de uitleg die ik een keer hoorde over het verhaal uit de Bijbel waarin Jezus zegt dat je ‘de andere wang moet toekeren’. Vaak wordt dat uitgelegd als dat je een soort passieve, pacifistische houding zou moeten aannemen, niet direct je geduld moet verliezen en niet agressief worden maar je gerust nog een keer moet laten slaan. Een andere versie waar ik meer mee kan is het inzicht dat iemand die zijn andere wang toekeert zijn of haar hoofd draait zodat je meer gaat kijken vanuit het standpunt van je tegenstander. Probeer je in te leven in de gedachtewereld en gevoelens van andere mensen en misschien leer je dan iemand beter begrijpen. Het toekeren van je andere wang impliceert ook dat je niet met je moet laten sollen. Je geeft iemand twee kansen, want je hebt immers maar twee wangen en daarna wordt het misschien zaaks om wat stringentere maatregelen te gaan nemen. Christenen draven vaak door in naastenliefde en zien een Eskimo aan de andere kant van de wereld ook als naaste terwijl de definitie van naaste in het woordenboek toch vrij duidelijk is, namelijk: “personen die dicht bij iemand staan, mensen waar een goede band mee is”. In het engels hebben ze het zelfs specifiek over een buurman. Je naaste liefhebben is een handige regel om er voor te zorgen dat de onderlinge relaties goed blijven en de leefbaarheid in kleine gemeenschappen zo optimaal als mogelijk is.

De term naastenliefde komt in de Bijbel naar voren in de vraag van een geleerde: “wie is dan mijn naaste?” Jezus vertelt vervolgens het verhaal van de Barmhartige Samaritaan waarin iemand die van Jeruzalem naar Jericho reist, wordt overvallen en gewond wordt achtergelaten. Een vrome priester en een Leviet laten hem aan zijn lot over maar een Samaritaan helpt hem op alle mogelijke manieren. De zogenaamde vreemdeling is dus meer zijn naaste dan de Leviet en de priester, die veel dichter bij hem zouden moeten staan.

Het probleem is dat de ‘naaste’ een compleet verkracht begrip is geworden in deze geglobaliseerde wereld. Natuurlijk moet ik een Eskimo, die bij mij in de straat wordt overvallen en gewond achterblijft, zo goed mogelijk helpen. Dat is normale medemenselijkheid maar moet ik ook mensen gaan opvangen uit Syrië? Is dat ook mijn naaste als die mensen ook in de regio kunnen worden opgevangen? Wat heeft het voor zin om jaarlijks tienduizenden mensen te gaan opvangen die hier meer naar toe lijken te komen uit economische overwegingen en in vele gevallen niet geneigd zijn zich aan te passen aan de cultuur van Nederland? Ook hebben dit soort migranten met een Islam achtergrond heel vaak een negatieve invloed op de Nederlandse maatschappij met oververtegenwoordiging in criminaliteit en uitkeringen en een negatieve invloed op de rechten van vrouwen en homoseksuelen. Wat heeft het toelaten van dergelijke bevolkingsgroepen, die uit landen hier duizenden kilometers vandaan komen, met naastenliefde te maken? Is dat niet meer een uiting van naïviteit en domheid van onszelf en zit er achter het binnenlaten van miljoenen vreemdelingen niet een hele andere politieke bedoeling?

Een andere bekende tekst is die waar wordt opgeroepen om ‘Je vijand lief te hebben’. Ieder redelijk mens kan begrijpen wat er met deze tekst wordt bedoeld. Het is natuurlijk zo onnatuurlijk als het maar kan maar je kunt begrijpen dat je vijanden op een gegeven moment moet vergeven en proberen lief te hebben om te voorkomen dat je in een vicieuze cirkel van haat en wraak terecht komt. Een andere kant van het verhaal is dat veel moderne christenen daardoor totaal weerloos zijn geworden. In deze wereld moet je ook bereid zijn om je eigen cultuur, samenleving, gezin, familie, religie te beschermen tegen echte vijanden die proberen jou manier van leven kapot te maken en totaal niet van plan zijn om de autochtone cultuur of religie enige ruimte te geven omdat ze een agressieve en fundamentalistische kijk op het leven hebben waarin geen plaats is voor andersdenkenden.

Het is mijns inziens tijd voor een andere visie op die teksten uit de Bijbel. Een goed advies, in het verlengde van de Bijbel, aan ieder mens op deze aarde zouden denk ik de volgende 4 leefregels zijn.

1 Probeer in alle redelijkheid, zoveel mogelijk rekening te houden met je naaste.

Dat houdt in dat je, tot in het redelijke, probeert mee te denken met je buren en familie om de samenleving zo leefbaar mogelijk te houden. Houdt rekening met buren qua geluids en stank overlast laat in de avond en de nacht. Denk na over wat jou leefwijze voor impact heeft op je omgeving en bedenk je dat er mensen zijn die jou voorkeuren totaal afkeuren. Een goede stelregel is dat je daarbij gewoon, samen met je gezin, de Nederlandse wet, als uitgangspunt neemt. Bijv. tussen 10 uur s’avonds en 7 uur s’ochtends geluidsoverlast voorkomen.

2 Wees zoveel mogelijk vriendelijk, bescheiden, behulpzaam en beleefd maar laat niet over je heen lopen en vergeet niet je gezonde verstand te gebruiken, een vijand is vaak ook gewoon echt een vijand.

Dit spreekt natuurlijk voor zich. Je moet wel goed zijn maar niet gek. Durf ook ergens voor te staan en bedenk dat je niets voorstelt zonder je vrijheid, gezin, familie en cultuur. Dat zijn zaken die het waard zijn om voor te vechten maar vergeet daarnaast niet om te allen tijde zoveel mogelijk een liefdevol en hulpvaardig mens te blijven.

3 Een goed leven bestaat voornamelijk uit liefde geven en liefde ontvangen, sta open voor het mysterie en de schoonheid van het leven, wees vergevingsgezind en laat je hart niet vergiftigen met haat.

De kern van het leven is de liefde en om een goed en gelukkig leven te kunnen leven is liefde een noodzaak. Om goed te kunnen leven moet je ook mensen kunnen vergeven en je niet laten regeren door haat. Haat vreet je op en een bekende uitspraak is dat iemand die je haat, in jouw hoofd woont zonder dat ze daar huur voor betalen. Dat betekent ook dat je mensen een kans moet geven. Iemand bij voorbaat al haten vanwege huidskleur, religie of achtergrond is mijns inziens nogal stompzinnig. Veel mensen verzanden in materialisme en verafgoden de wetenschap waarbij ze vergeten dat wetenschap geen enkel bevredigend antwoord heeft op de meest belangrijke vragen in dit leven.

4 Kies enkele waardevolle principes en hou je daar aan vast maar kijk uit voor een teveel aan principes. Daar word je alleen maar vervelend van voor jezelf en vooral je omgeving.

Ik merk dat veel mensen in de westerse wereld doelloos en stuurloos leven en daardoor waaien ze met alle winden mee en zijn ze ten diepste ziels ongelukkig. Ergens voor staan is belangrijk en het helpt als je jezelf dan kan vasthouden aan een geloof, gezin of werk maar een valkuil voor veel mensen is dat ze doorslaan in hun eigen geloof en daarom met hun principes en regeltjes een plaag worden voor hun omgeving. U kent ze wel de fundamentalistische religieuze mensen, bureaucraten en linkse actie voerders.

Ik denk dat we met deze regels in ons achterhoofd een heel eind komen…

De beste wensen en een gelukkig nieuw jaar.

Dominee Bubbe